Frå landevegen

På folkemuseet på Bygdøy står den gamle prestegarden frå Leikanger i Sogn. Skodespelar Gjertrud Jynge har mange og sterke slektsminne knytt til denne vakre bygningen.

Her vaks oldemor hennar Louise opp, og her fekk far til Louise, sognepresten Jakob Walnum (1851-1925), sitt kall frå Gud: Han skulle bygge opp en misjon for å verke blant taterane, Romanifolket, han skulle få slutt på omstreifarvesenet. Taterane skulle bli som andre «gode» nordmenn, kristne og bufaste. Dei vaksne blei sett til tvangsarbeid i eigne leirar, barna blei sende på barneheimar, ofte tekne frå foreldra med makt.

Kjøp billettar til Frå landevegen 19. mai på Oscarshall på Billettservice

Omstreifervesenet

Walnum var den første generalsekretæren i «Foreningen til motarbeidelse av omstreifervesenet», seinare kjent som «Norsk misjon blant hjemløse», som med støtte frå storting, regjering og kongehus blei ein motor i fornorskinga av taterane gjennom nærare hundre år. Ein privat, kristen og statsstøtta organisasjon fekk drive ein til dels brutal reformpolitikk nokså uhindra frå slutten av 1890-åra og heilt fram til 1989.

Frå gamle Leikanger prestegard vandrar vi gjennom skogen og bort til spisesalen på Oscarshall, med sine landskapsmåleri frå 1800-talet på veggane, dei same landskapa taterane drog rundt i med hest og kjerre.

Mørkt kapittel

Gjertrud Jynge har samla på gamle fotografi etter oldemor Louise, og ho har lært seg nokre av taterane sine songar. Slik fortel ho om tippoldefar sin og tatermisjonen, om familiestoltheit og om skamma. Framsyninga er ei reise mellom ulike skjebnar, historier og dokument, og får fram den flytande overgangen mellom gode intensjonar og framveksten av ein skremmende raseideologi som og fekk prege offisiell politikk. Eit mørkt kapittel i hennar og vår nære historie.

Ava kei alle vandriar
ava kei og gia
Sjunna alle kjavoar og morshar og romnier
Vi asjar horta romano
Og det heiar jo vi
Og vi dikkar det på dero om du asjar det eller kji
Alle vil ønskje å vere som vi
Med fridom i lomma, vere lykkelig
Eit eige folkeferd
Med sitt eigenverd
Og vi dikkar det på dero om du asjar det eller kji

Kom hit alle reisande
Kom hit og syng
Høyr alle barn og kvinner og menn
Vi er ekte romani
Og det veit jo vi
Og vi ser det på deg om du er tater eller ei
Alle vil ønskje å vere som vi
Med fridom i lomma,vere lykkelig
Eit eige folkeferd
Med sitt eigenverd
Og vi ser det på deg om du er tater eller ei

Tekst og melodi: Laila Yrvum